Bart Schultz
Tijdens de colleges in Civiele Techniek aan de TU-Delft is mij destijds keurig uitgelegd hoe deze wet- en regelgeving door de eeuwen heen was ontwikkeld en in elkaar stak. Regelmatig hebben er aanpassingen plaatsgevonden, waarbij werd ingespeeld op de ontwikkelingen in de afgelopen periode. Hierbij hebben in eerste instantie overstromingen, maar vooral na de Tweede Wereldoorlog ook de waterkwaliteitsaspecten, de verstedelijking en natuurontwikkeling een rol gespeeld. Recent zijn er nogal wat veranderingen tot stand gebracht in vervolg op de Kaderrichtlijn Water van de Europese Unie van 2000 en de Omgevingswet van 2024 in ons land.
Op één van de jaarlijkse bijeenkomsten van de International Commission on Irrigation and Drainage (ICID), waar ik sinds 1984 vrijwel elk jaar aan heb deelgenomen, probeerde een waterbeheerspecialist van een belangrijke internationale organisatie mij ervan te overtuigen dat in de ontwikkelingslanden de verantwoordelijkheid voor het waterbeheer doorgaans bij de Niet-Gouvernementele Organisaties (NGO) lag. Ik was stomverbaasd dat zo iemand dat dacht en vroeg hem of hij dat echt dacht. Hij wist het zeker, wat voor mij betekende dat hij er niets van begreep.
Ik heb kort daarna een figuur gemaakt met wie verantwoordelijk zijn voor het waterbeheer en wie er aan bijdragen. Aanvankelijk dacht ik dat dit voor de meeste betrokkenen toch wel duidelijk moest zijn, maar tijdens verschillende presentaties die ik sindsdien heb verzorgd, bleek dat dit toch vaak niet het geval was. Ook tijdens verschillende bijeenkomsten waaraan ik sindsdien heb deelgenomen stonden regelmatig sprekers enthousiast te verkondigen “Wij gaan dit doen”, of "Wij gaan dat doen", terwijl het nog maar zeer de vraag was of de betreffende personen door de verantwoordelijke organisatie gevraagd zou worden om dit of dat te doen.
De figuur die ik maakte was eigenlijk heel simpel. Wie zijn nu eigenlijk verantwoordelijk en wie draagt bij?
De rijksoverheid is doorgaans verantwoordelijk voor beleid en wetgeving. Voor aanleg, beheer en onderhoud van waterbeheersystemen en constructies van nationaal belang is er vaak een aparte uitvoeringsorganisatie, zoals bij ons voor de Afsluitdijk en de Stormvloedkeringen waar aanleg en beheer worden verzorgd door Rijkswaterstaat. Provincies en beheersorganisaties, zoals bij ons de waterschappen, zijn doorgaans verantwoordelijk voor waterbeheersystemen op het regionale niveau en de boeren voor waterlopen langs en irrigatie en/of drainagesystemen op hun land. In de steden is er vaak een gemeentelijke verantwoordelijkheid voor de riolering en de stadsgrachten.
De verantwoordelijke organisaties kunnen per land op onderdelen verschillen. Zo zijn er in de grotere landen vaak aparte Riviercommissies die verantwoordelijkheden hebben in het stroomgebied van de betreffende rivier. In Europa hebben we dergelijke commissies op grensoverschrijdend niveau, zoals bijvoorbeeld de commissies voor de Rijn en de Donau.
Voor wat de bijdragen betreft krijgen ingenieursbureaus in de regel opdrachten op het gebied van de planvorming, de aannemers voor de uitvoering van de goedgekeurde plannen en de fabrikanten voor het leveren van de machines en producten die worden toegepast en gebruikt bij uitvoering en beheer.
Universiteiten en scholen leiden de nieuwe generatie op die later bij één van de organisaties of bedrijven werkzaam zullen zijn. De onderzoeksinstituten doen fundamenteel, of toegepast onderzoek ten dienste van beter waterbeheer. De banken en donoren zijn betrokken bij de financiering. Zo hebben we in Nederland een aparte Waterschapsbank. NGO’s en Internationale Organisaties hebben programma’s en projecten ten dienste van beter waterbeheer.
Last, but not least zijn de boerenorganisaties van belang in verband met de rol van de boeren bij onderhoud en beheer van de waterlopen in het betreffende irrigatie en/of drainagesysteem waar binnen hun boeren bedrijf ligt.
Zeker voor een goed waterbeheer in de polders zal het ook de komende jaren van veel belang zijn om bovengenoemde rolverdeling goed te onderkennen en daarbinnen de vereiste werkzaamheden naar behoren te realiseren.
