Bart Schultz
Veruit de meeste polders in de wereld zijn oorspronkelijk aangelegd voor landbouwkundig grondgebruik. De waterbeheersingssystemen en de voorzieningen ter bescherming tegen overstromingen zijn daarop afgestemd. Wel zijn er uitzonderingen waarbij een polder direct wordt ontwikkeld voor stedelijk gebied. Doorgaans wordt dan echter niet gekozen voor inpoldering, maar voor ophoging tot een zeker niveau boven hoog water.
In depressies, riviervalleien en kust- en deltagebieden hebben onze voorouders zich doorgaans gevestigd op de hogere gronden. Door de snelle groei van de stedelijke bevolking, waarvan vooral in de opkomende economieën sprake is, worden de meeste stadsuitbreidingen de laatste decennia gerealiseerd in de overstroombare gebieden.
Wanneer in een polder die voor landbouwkundig gebruik is ontwikkeld verstedelijking plaatsvindt kan dit vergaande consequenties hebben op het waterbeheersingssysteem en de voorzieningen ter bescherming tegen overstromingen. Voor wat het waterbeheersingssysteem betreft is vooral sprake van een betekenende toename van het verharde oppervlak in de vorm van wegen, pleinen en bebouwing, en daardoor een geringere infiltratie in de ondergrond en een versnelde afvoer van overtollig regenwater.
Voor wat de bescherming tegen overstromingen betreft is er een enorme toename in de waarde van de publieke en private bezittingen in het gebied, alsmede van de bewoners met risico op schade, evacuaties en in extreme gevallen overlijden door overstromingen.
Ontwerpnormen en beheer en onderhoud zouden op basis van dergelijke wijzigingen moeten worden aangepast. Helaas blijkt dit in vele gevallen onvoldoende te gebeuren. Wanneer er dan overstromingen plaatsvinden wordt doorgaans verwezen naar de effecten van klimaatverandering. Deze effecten kunnen zeker ook een rol spelen, maar doorgaans is deze rol beperkter dan de effecten van verstedelijking.
Naast de groei van steden met meer dan 5 miljoen inwoners, kan de invloed van verstedelijking in polders bijvoorbeeld worden geïllustreerd met twee voorbeelden van snel groeiende steden: Dhaka in Bangladesh en Jakarta in Indonesië. Voor deze steden is het niveau van de bescherming tegen overstromingen niet hoger dan een kans op falen van hooguit 1 keer per honderd jaar.
In 2006 publiceerde de Population Division van de Verenigde Naties kaartjes met de steden met meer dan 5 miljoen inwoners in 1950 en 2015. In 1950 waren het acht steden, en in 2015 zouden het er 45 zijn. Illustratief is niet alleen de snelle groei, maar ook de locatie, want bijna al deze steden, en zeker de uitbreidingen ervan, liggen in overstroombare gebieden.
Dhaka is één van mijn meer extreme voorbeelden van een overstroombare stad aan een rivier. In een eerdere bijdrage aan Flevolands Geheugen heb ik geschreven over De dijk rond Dhaka. Na overstromingen in 1987 en 1988 is besloten dat er een westelijke ringdijk en een oostelijke ringdijk om Dhaka zouden worden aangelegd. De westelijke ringdijk is in 2001 gereed gekomen. Omringd door deze dijk woonden toen zo’n 10 miljoen mensen. Bij mijn weten wonen er nu meer dan 23 miljoen mensen in het gebied van Dhaka. Het is moeilijk vast te stellen hoeveel daarvan binnen het bedijkte gebied wonen, maar de bevolkingsgroei in het omdijkte gebied moet aanzienlijk zijn.
Jakarta is een snel groeiende stad aan een kust. Over Jakarta heb ik recent geschreven in De polders in Jakarta. Ook hier is sprake van een snelle bevolkingsgroei, waardoor het gebied van Jakarta nu 42 miljoen inwoners heeft, waarmee het de grootste stad op aarde is. Een groot deel van Jakarta bestaat uit polders, die ook te maken hebben met een snelle bodemdaling, waardoor het steeds moeilijker wordt om de waterbeheersingssystemen en de voorzieningen ter bescherming tegen overstromingen op peil te houden, laat staan om ze te verbeteren.
Zoals de kaartjes van steden met meer dan 5 miljoen inwoners al aangeven zijn er nog vele andere steden in overstroombare gebieden. Voor al deze steden is het van groot belang dat de waterbeheersingssystemen en de voorzieningen ter bescherming tegen overstromingen voortdurend worden aangepast en verbeterd. Laten we hopen dat dit ook inderdaad gebeurt, omdat we anders met steeds grotere catastrofes te maken zullen krijgen.
