Bart Schultz
Bij ons zijn deze tegenwoordig, onder andere, vastgelegd in de Omgevingswet en de Waterschapswet. De waterschappen zelf hebben verordeningen, waarin is vastgelegd hoe het waterbeheer in hun beheersgebied dient te worden gerealiseerd, zoals ik eerder kort heb beschreven in Waterbeheer en polders in Nederland (Waterbeheer en polders in Nederland I en Waterbeheer en polders in Nederland II) en De waterschappen in Nederland.
De voorzover bekend eerste wetgeving waarin ook artikelen op het gebied van het waterbeheer zijn opgenomen, dateert al uit ongeveer 1753 voor onze jaartelling, en is bekend onder de titel Code van Hammurabi. Het is de langste, best georganiseerde en best bewaarde juridische tekst uit het oude Nabije Oosten. Hammurabi was koning van Babylonië, in het benedenstroomse deel van Mesopotamië, van ongeveer 1792 tot 1750 voor onze jaartelling. Deze wetgeving dateert dus van bijna 3800 jaar geleden.
De Code kende 282 en mogelijk 285 artikelen. Deze laatste onduidelijkheid komt door beschadiging en is later langs andere weg herleid. In die tijd was er in Mesopotamië vooral sprake van irrigatie en kwamen er ook regelmatig overstromingen voor. Nasrat Adamo en Nadhir Al-Ansari (2020) stelden vast dat Hammurabi veel zorg besteedde aan herstel en uitbreiding van irrigatiesystemen.
Voor wat het waterbeheer en dus vooral de irrigatie betreft kunnen in dat verband dan ook een aantal artikelen worden genoemd. Ik heb deze ontleend aan de door de Britse Assyrioloog C.H.W. Johns in 1911 naar het Engels vertaalde oorspronkelijke tekst van de Code. Door de vertalingen kan de tekst dus afwijken van de oorspronkelijke tekst. De meeste artikelen hebben te maken met water. De laatste twee met land.
48. Als een man een schuld heeft en een onweersbui zijn veld verwoest of de oogst wegspoelt, of als het graan niet is gegroeid door gebrek aan water, dan hoeft hij in dat jaar geen graan aan de schuldeiser te geven, hij moet zijn schuldbewijs wijzigen en hij hoeft voor dat jaar geen rente te betalen.
53. Als een man verzuimd heeft zijn oever van het kanaal te versterken, zijn oever niet versterkt heeft, er een breuk in zijn oever is ontstaan en het water land heeft weggespoeld, dan moet de man in wiens oever de breuk is ontstaan zoveel graan teruggeven dan de hoeveelheid die door zijn nalatigheid is vernietigd.
54. Als hij niet in staat is het graan terug te geven, zal iemand hem en zijn goederen voor geld geven, en de mensen van het land wiens graan door het water is weggespoeld, zullen het delen.
55. Als een man zijn waterloop heeft opengezet voor water en deze heeft verwaarloosd, en het veld van zijn buurman door het water is weggespoeld, dan moet hij graan betalen aan zijn buurman.
56. Als een man het water heeft toegelaten en de planten van het veld van zijn buurman door het water zijn weggespoeld, moet hij tien GUR graan per GAN betalen. (N.B. GUR en GAN zijn oude maten)
259. Als iemand een bewateringswerktuig uit het land heeft gestolen, moet hij vijf zilveren sikkels aan de eigenaar van het bewateringswerktuig betalen.
260. Als hij een bewateringsemmer of een eg heeft gestolen, moet hij drie zilveren sikkels betalen.
62. Indien hij het land dat hem ter bewerking is gegeven niet goed heeft beplant, en het akkerland was, dan moet de man de eigenaar van het land, net als zijn buurman, maïs afdragen als opbrengst van het land voor de jaren dat het veld is verwaarloosd. Hij moet het benodigde werk op het land uitvoeren en het land aan de eigenaar teruggeven.
63. Indien het land onontgonnen was, moet hij het benodigde werk op het land uitvoeren en het land aan de eigenaar teruggeven, en tien eenheden maïs per jaar afdragen.
Uit deze artikelen kan worden afgeleid dat in die tijd in Mesopotamië irrigatie erg belangrijk was voor een goede opbrengst van de gewassen, maar ook dat overstroming van de landbouwgronden kon plaatsvinden. Wanneer dergelijke overstromingen veroorzaakt werden door nalatigheid, waardoor anderen er schade van ondervonden diende er gecompenseerd te worden.
Bekend is ook dat er in Mesopotamië regelmatig overstromingen door extreme afvoeren van de Eufraat en de Tigris voorkwamen. Een goede indruk hiervan kan worden verkregen door het Epos van Gilgamesh, Waarvan, onder andere, in 2000 een Engelse vertaling is verschenen door Andrew George (zie afbeelding).
