Polders in de wereld – enkele toevoegingen

Inmiddels zijn we ruim zes jaar verder en weet ik dat er in tenminste 104 landen polders zijn, met een totale oppervlakte van tenminste 573.000 vierkante kilometer. Ik ga er inmiddels vanuit dat er nog enkele landen bij kunnen komen.

Wat de totale oppervlakte betreft denk ik dat die in werkelijkheid nog aanzienlijk groter zal zijn, omdat die in vele gevallen moeilijk te bepalen is. Zoals toen al gesteld liggen de polders in de regel in de vlakten langs rivieren, in depressies in het landschap en in de kust- en deltagebieden. Drie typen polders kunnen worden onderscheiden: 1) drooggemaakt laaggelegen land; 2) bedijkingen langs de kusten; 3) drooggemaakte meren. Naast Nederland zijn Bangladesh, China, Duitsland, Japan, Verenigde Staten en Zuid-Korea landen met veel polders. Een beknopt overzicht van de polders per continent is weergegeven in onderstaande Tabel.

Kenmerkend voor polders is, dat deze gebieden zonder kunstmatige waterbeheersing in de vorm van drainage en kunstmatige afvoer van water, in combinatie met voorzieningen ter bescherming tegen overstromingen, ongeschikt zijn voor bewoning, landbouwkundige exploitatie, bebouwing, etc. De droogmakerijen, vormen hiervan het meest uitgesproken voorbeeld, aangezien hier direkt vanaf het begin bemaling noodzakelijk is. In vele polders is naast het benodigde waterafvoersysteem ook een irrigatiesysteem aanwezig.

Afgelopen jaren ben ik in mijn korte bijdragen aan Flevolands Geheugen op een veelheid aan aspecten van de polders in de wereld ingeggaan. Hierbij ging het vooral over het voorkomen, de reden van aanleg, de waterbeheersing, de bescherming tegen overstromingen, de invloed van klimaatverandering en de invloed van menselijke ingrepen, de bodemdaling en de verstedelijking. In dit samenvattende overzicht wil ik in vervolg daarop ingaan op een aantal specifieke aspecten die mij vooral zijn opgevallen.

Allereerst het aanwezig zijn van polders in tenminste 104 landen. Ik denk dat maar zeer weinig mensen dat op hun netvlies hebben. Nederland wordt vaak genoemd als het polderland bij uitstek. In feite zijn wij met onze 20.000 vierkante kilometer aan polders een kleine speler, maar wel een belangrijke speler. Een frapant voorbeeld daarvan speelde tijdens de overstroming in het gebied van New Orleans door hurricane Katrina in 2005. Ik hoorde toen van de voorlichter van Rijkswaterstaat dat er twaalf Amerikaanse televisieploegen in Nederland waren komen kijken hoe wij het waterbeheer een de bescherming tegen overstromingen verzorgden.

Een tweede punt is, met uitzondering van ons land, de volstrekt onvoldoende bescherming tegen overstromingen van vooral stedelijke gebieden in polders. In de meeste landen waar deze polders voorkomen is de bescherming tegen overstromingen vaak niet meer dan een kans op falen van 1 keer per 100 jaar. In deze situatie wonen inmiddels miljoenen mensen. Als er dan een overstroming komt wordt als reden doorgaans de klimaatverandering genoemd en niet het gevolg van menselijk handelen. Zelfs als de reden inderdaad klimaatverandering zou zijn, moet er bij de ontwerpnormen en eventuele latere aanpassingen daarop mijns inziens rekening mee worden gehouden.

Een derde punt is de onderschatting van de bodemdaling ten opzichte van de effecten van zeezpiegelstijging of veranderingen in de rivierafvoer. In vele polders verloopt de bodemdaling aanzienlijk sneller dan de effecten van zeespiegelstijging of van meer extreme rivierafvoeren. Het is daarom van veel belang dat in dergelijke gevallen de te verwachten effecten van bodemdaling goed in de ontwerpen van en aanpassingen in polders wordt meegenomen.

Een vierde punt is het gebrek aan beheer en onderhoud. Wereldwijd is er altijd veel aandacht in de politiek en de pers voor nieuwe ontwikkelingen. Het gereed komen van een inpolderingsproject, een gemaal, of een dam. Het wordt dan een succes genoemd. Het is pas echt een succes, als vijf jaar na aanleg blijkt dat het waterbeheersingssysteem en de voorzieningen ter bescherming tegen overstromingen goed beheerd en onderhouden worden. Als dat de eerste vijf jaar goed gaat, gaat het de jaren daarna vaak ook wel goed, maar blijvende zorg is van veel belang.

Dit zijn zo wat overdenkingen. Ik hoop dat de genoemde punten in de toekomst waar ze een rol spelen meer aandacht zullen krijgen, zodat de honderden miljoenen mensen die inmiddels in overstroombare gebieden wonen beter beschermt zullen zijn en minder risico lopen om bij een calamiteit betrokken te raken.